Tác giả mô tả con người đầy cá tính của Einstein, những chặng đường khoa học được trải đầy vinh quang hoặc những lúc cô đơn đến tuyệt vọng của ông. Hơn ai hết, Einstein là con người kiên quyết chống lại những lối giáo dục vô cảm, giết nhân cách, óc tò mò và trí tưởng tượng thiêng liêng của học trò để thay vào đó những mớ kiến thức không hồn và thành tích cá nhân hão mà bản thân ông từng nếm trải và khinh ghét. Những khám phá khoa học từ thuyết tương đối, “công thức định mệnh” E = mc2, đến thuyết lượng tử ánh sáng, đều là sản phẩm của tinh thần khoa học phi vụ lợi của ông, nhưng nếu không có chúng, bộ mặt thế giới hôm nay không thể hình dung được. Einstein là con người...

Tác giả mô tả con người đầy cá tính của Einstein, những chặng đường khoa học được trải đầy vinh quang hoặc những lúc cô đơn đến tuyệt vọng của ông. Hơn ai hết, Einstein là con người kiên quyết chống lại những lối giáo dục vô cảm, giết nhân cách, óc tò mò và trí tưởng tượng thiêng liêng của học trò để thay vào đó những mớ kiến thức không hồn và thành tích cá nhân hão mà bản thân ông từng nếm trải và khinh ghét.

Những khám phá khoa học từ thuyết tương đối, “công thức định mệnh” E = mc², đến thuyết lượng tử ánh sáng, đều là sản phẩm của tinh thần khoa học phi vụ lợi của ông, nhưng nếu không có chúng, bộ mặt thế giới hôm nay không thể hình dung được. Einstein là con người luôn luôn đi tìm sự thật. Có lẽ vì thế mà năm 2005 vừa qua, kỷ niệm 100 năm năm thần kỳ và 50 năm ngày mất của ông, thế giới muốn nghe lại những tiếng nói thật nhất và can đảm nhất của ông như một sự nhắc nhở cho nhân loại.

"Cuốn sách Einstein là cuốn sách duy nhất, được biên soạn công phu nhất, với những thông tin thật phong phú và đa dạng, về nhà bác học thiên tài, dũng cảm của nhân loại Albert Einstein mà tôi được đọc bằng tiếng Việt. Tiến sĩ khoa học Nguyễn Xuân Xanh, người đã du học và giảng dạy toán học ở Đức trong nhiều năm, đã dành công sức và nghị lực trong nhiều năm để nghiên cứu, hệ thống hóa số tư liệu khổng lồ đã được viết về Einstein, chắt lọc những gì tinh túy nhất và gửi gắm lòng tôn kính cũng như sự ngưỡng mộ vô bờ bến của soạn giả đối với Einstein trong từng dòng chữ, từng bức ảnh tư liệu trong cuốn sách quý giá này. Bạn đọc tìm thấy ở đây một bức tranh toàn diện về Einstein, về những cống hiến khoa học, về phương pháp tư duy, về cuộc sống của ông, được minh họa bằng những tư liệu chọn lọc. Công phu tìm tòi khối lượng tư liệu quý giá về khoa học cũng như cuộc đời Einstein, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Xuân Xanh đã đem đến cho bạn đọc một cuốn sách kết hợp một cách thật tài tình giữa ngôn từ dễ hiểu với tính nghiêm túc khoa học, mở ra kho tàng vô giá về một nhà khoa học siêu việt, về một nhân cách lớn, một lương tâm chính trực của toàn nhân loại. Những hoạt động, tác phẩm và phát biểu dũng cảm của Einstein, không chịu khuất phục trước bạo lực, trước đau khổ hay thiếu thốn trong cuộc đời là những thông điệp thật sâu sắc làm xúc động người đọc. Cuốn sách là một đóng góp rất quý báu đối với độc giả Việt Nam thuộc mọi lứa tuổi...". (Tiến sĩ Lê Đăng Doanh).

MỤC LỤC

Lời giới thiệu

Về lần tái bản thứ nhất

Lời nói đầu

Chương 1: Kỷ niệm Einstein

Một Newton thế kỷ 20 - Con người của cá tính - Lội ngược dòng - Hiện trường của thế kỷ

Chương 2: Những năm hình thành

Đứa trẻ “không bình thường” - La bàn và hình học Euclid - Kho báu sách vở - Bỏ nước ra đi - Thi trượt - Trường Asrau hun đúc - Chàng sinh viên “lười biếng” - Hàn lâm viện Oplympia - Tự học các bậc thầy - Cử nhân thất nghiệp - Sở sáng chế nơi dung thân - Tòa nhà vật lý cuối thế kỷ 19 và những lỗ hổng - Tiên tri Poincaré

Chương 3: Chuyên viên cấp III lật đổ trật tự cũ

Năm thần kỳ - Năm bài báo thay đổi thế giới - Nền tảng mới của khoa học - Thuyết tương đối và giả thuyết lượng tử ánh sáng - Không gian, thời gian tương đối - E = mc² - Giải mã hấp lực - Không-thời gian Minkowski cong - Khoảng trống Newton - Huyền thoại không gian Euclid - Kant, Newton và Einstein - Chú vịt lột xác - Newton đã có người kế nghiệp - Bước lên Hàn lâm viện vinh quang - Đương đầu với chiến tranh - Vũ trụ tiến hóa - Hằng số ngu ngốc lamda

Chương 4: Bầu trời mới

Thuyết tương đối được quyết định trên trời - Sự chính xác rúng động thế giới - Ánh sáng trên trời đều cong - Einstein huyền thoại qua đêm - Vĩ nhân mới của thời đại - Nguyên lý tương đối - Nghịch lý của ánh sáng

Chương 5: Vì sao mới

Cơn sốt Einstein - Những cuộc thuyết trình khổng lồ - Chu du thế giới: Mỹ, Anh, Pháp, Nhật… - Thuyết tương đối cho đại chúng - Con bọ biết tư duy - Giải Nobel kỳ lạ

Chương 6: Giã từ nước Đức

Mặt trái của sự nổi tiếng - Tấn công của phát xít - Bỏ nước lần thứ hai - Cuộc di tản khổng lồ - Ngày tàn của của một nền khoa học - Thế kỷ bị đánh mất - Diễn thuyết cuối cùng

Chương 7: Princeton - Chặng đường cuối cùng

Lịch sử thuyết lượng tử - Từ hạt photon nghịch lý đến cuộc chinh phục hoang dã - Hiệu ứng quang điện - Sự chống đối dai dẳng - Ánh sáng phương Đông - Hoàng tử Pháp vén màn bí mật - Heisenberg bứt phá - Schrödinger bủa sóng - Heisenberg giết quỉ tất định của Laplace - Diễn giải Copenhagen - Con mèo Schrödinger - Einstein cô đơn - Hoan hô sự bạo gan - Cuộc cách mạng thứ hai - Nghịch lý EPR và hệ quả - Hiệp sĩ Bell can thiệp - Thẩm tra tác dụng ma quái EPR - Tiếng vọng EPR - Bohm và sóng hoa tiêu - EPR cột mốc lượng tử thế kỷ 21 - Sự kiên gan 30 năm - Bản giao hưởng dang dở - Lá thư hạt nhân - Cuộc chiến chống McCarthy - Hết chiến tranh nhưng chưa có hòa bình - Di tản nội tâm - Thượng đế có thể nham hiểm - Vĩnh viễn giã từ nước Đức

Chương 8: Những ngày cuối cùng

Chữ ký cuối cùng - Thông điệp không bao giờ kết thúc - “Tôi đã làm xong việc trên quả đất này”- Chờ đợi sự kết thúc bình thản - Ra đi như cát bụi - Russell nói về Einstein - Tuyên ngôn hòa bình Russell - Einstein - Con người của thế kỷ

Chương 9: Einstein - Con người giải phóng (1)

Con người của giải phóng - Vượt lên thành kiến triết học - Vượt ngục - Tư duy toàn cục - Tiến quân vào triết học - Nhận thức luận và khoa học - Bẻ gãy quyền lực của thói quen - Mẩu đối thoại Einstein và Heisenberg - Nhà triết học “cơ hội” - Thực nghiệm và tư biện siêu hình - Hãy can đảm siêu hình học! - Triết học và vật lý

Chương 10: Einstein - Con người giải phóng (2)

Giáo dục nhân bản và khai phóng - “Tôi không thông minh” - Kiến thức hay tư duy? - Tính cách hay uyên bác? - Cá nhân và tập thể - Tự do và khoan dung - Ác mộng thi cử - Tình yêu hay siêng năng? - Ngạo mạn và chân lý - Từ nhiều thế giới - Trường học và tài năng - Không sống bằng kiến thức lôgích - Óc tưởng tượng - Cô đơn và khoa học - Nhà giáo dục không trường phái - Con người và vũ trụ - Một Einstein thứ hai?

Nhân chứng

M.v.Laue - M.Born - N.Bohr - L.Szilard - W.Heisenberg - W.Pauli - B.Russell - W.Hawking - C.Chaplin - Elsa Einstein - M.Solovine - J.R.Oppenheimer - T.Mann

Từ kho tàng ý tưởng của Einstein

Nhân sinh quan - Về con người - Giáo dục - Xã hội - Văn hóa - Tự do và khoan dung - Đạo đức - Nói với tuổi trẻ - Động cơ của nghiên cứu - Tín ngưỡng vũ trụ - Âm nhạc

Vài tư liệu từ năm kỷ niệm Einstein 2005

Einstein và Bertolt Brecht - Tư duy tổng hợp - Khoa học là gì? - Thuyết tương đối tại Trung Quốc

Einstein - Con người văn hóa

Niên biểu tóm tắt

Tài liệu tham khảo

Trích dẫn