Quyển sách duy nhất mô tả vùng Angkor, đế đô nước Cao Miên ngày xưa giữa thời cực thịnh là tập ký ức Chân Lạp phong thổ ký của ông Châu Đạt Quan. Ông Châu Đạt Quan, hiệu là Thảo Đình Di Dân, quê ở Vĩnh Gia, huyện Ôn Châu, tỉnh Triết Giang, Trung Hoa. Năm thứ hai niên hiệu Nguyên Trinh (Bính Thân, 1296) triều vua Thành Tông (1295 - 1308) nhà Nguyên (1277 - 1368) theo một phái đoàn sứ giả sang Cao Miên dưới triều vua Çindravarman (1295 - 1307). Ông ở đất Miên hơn một năm, ghi những điều mắt thấy tai nghe về cuộc du hành xuyên qua miền Nam Việt Nam ngày nay và mọi phương diện sinh hoạt của người bản xứ. Năm thứ I niên...

Quyển sách duy nhất mô tả vùng Angkor, đế đô nước Cao Miên ngày xưa giữa thời cực thịnh là tập ký ức Chân Lạp phong thổ ký của ông Châu Đạt Quan.

Ông Châu Đạt Quan, hiệu là Thảo Đình Di Dân, quê ở Vĩnh Gia, huyện Ôn Châu, tỉnh Triết Giang, Trung Hoa. Năm thứ hai niên hiệu Nguyên Trinh (Bính Thân, 1296) triều vua Thành Tông (1295 - 1308) nhà Nguyên (1277 - 1368) theo một phái đoàn sứ giả sang Cao Miên dưới triều vua Çindravarman (1295 - 1307). Ông ở đất Miên hơn một năm, ghi những điều mắt thấy tai nghe về cuộc du hành xuyên qua miền Nam Việt Nam ngày nay và mọi phương diện sinh hoạt của người bản xứ. Năm thứ I niên hiệu Đại Đức (Định Dậu, 1297), ông trở về và hoàn thành tác phẩm này trước năm 1312, đến đời nhà Minh (1368 - 1680) đuợc ông Ngô Quán, quê ở Tân An, huyện Hấp, tỉnh An Huy hiệu đính.

Đối với các nhà khảo cổ, tập ký ức của họ Châu là một tài liệu vô cùng quý giá để tìm hiểu về Cao Miên, một quốc gia không có để lại lịch sử trên giấy mực, còn đối với người Miên thì chính họ phải nhờ những dòng chữ vàng ngọc kia để biết tổ tiên họ trong khoảng thời gian ấy.

Người đầu tiên phiên dịch tập ký ức này ra Pháp ngữ là ông Abel Rémusat, trong năm 1819 đăng từng đoạn trên tạp chí của nhà xuất bản Doney-Dupré và trong tập thứ 3 tạp chí Nouvelles Annales des Voyages của nhà xuất bản Eyriès et Maltebrun nhan đề: Description du Royaume de Cambodge par un voyageur Chinois qui a visité cette contrée à la fin du XIIIe siècle có kèm theo bức địa đồ. Năm 1829, bản dịch được đăng lại trên tạp chí Nouveaux Mélanges Asiatiques et Recueil de Morceaux de Critiques et de Mémoires của nhà xuất bản Schuber et Heide Joff ở Paris, từ trang 100 đến 152, không có bức địa đồ.

Năm 1902, ông Paul Pelliot cũng dịch ra Pháp ngữ đăng trên tạp chí của Trường Bác Cổ Viễn Đông (Bulletin de l’École Francaise d’Extrêma-Orient) tập II, 1902 từ trang 123 đến 177.

Năm 1951, nhà xuất bản Adrien Maison neuve ở Paris ấn hành bản trên đây do dịch giả sửa chữa nhiều nơi kèm theo phần bình giải rất phong phú, nhưng tiếc thay chỉ được có ba trong bốn mươi chương của nguyên bản thì ông từ trần.

Năm 1967, ông J.Gilman d’Arcy Paul phiên dịch tác phẩm của ông Paul Pelliot ra Anh ngữ nhan đề: Chou Ta Kuan Notes on the customs of Cambodia, ấn hành ở Bangkok (Thái Lan) do nhà xuất bản Social Science Association Press.

Sách được biên soạn phần Việt ngữ theo nguyên văn tập ký ức do Bác sĩ Otto Karow, giáo sư tại Viện Đại học Goethe ở tỉnh Frankfurt (Đức) gửi tặng qua sự giới thiệu của giáo sư Bùi Hữu Sủng, được ông Hoàng Đẩu Nam, chuyên viên Hán học ở phủ Quốc Vụ Khanh đặc trách Văn Hóa và Giáo sư Việt gốc Hoa Quách Chí Dân ở Phan Thiết giải thích những điểm cần thiết, sau cùng là vài điều nhận xét của Nhà xuất bản Văn nghệ mạo muội chú thích thêm.

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Truy nguyên tác phẩm

Tiểu truyện trong thư mục Hoàng gia của vua Càn Long (1736 - 1796)

Tổng tự (Trình bày tổng quát)

Thành quách

Cung thất

Phục sức (Cách ăn mặc)

Quan thuộc

Tam Giáo (Ba ngành tôn giáo)

Nhân vật

Sản phụ (Sanh sản)

Thất nữ (Gái chưa chồng)

Nô tì (Tôi tớ)

Ngữ ngôn

Dã nhân (Dân man mọi)

Văn tự

Chính sóc thời tự (Năm tháng và thời tiết)

Tranh tụng (Kiện thưa)

Bệnh lại (Bệnh cùi)

Tử vong (Người chết)

Canh chủng (Trồng trọt)

Sơn xuyên (Núi, sông)

Xuất sản (Sản vật)

Mậu dịch (Mua bán)

Dục đắc Đường hóa (Muốn được hàng hóa của người Trung Hoa)

Thảo mộc (Cây cỏ)

Phi điểu (Loài chim)

Tẩu thú (Loài thú có chân)

Sơ, thái (Rau, cải)

Ngư, long (Cá và Rồng)

Ôn nhưỡng (Nấu ruợu)

Diêm, thố, tương, miến (Muối, giấm, tương, bún)

Tàm tang (Tầm và cây dâu)

Khí dụng (Đồ dùng)

Xa, kiệu (Xe và kiệu)

Châu, tiếp (Ghe và cây chèo)

Thuộc quận (Các quận thuộc vào tỉnh)

Thôn, lạc (Làng xóm)

Thủ đảm (Lấy mật người)

Dị sự (Chuyện dị thường)

Táo dục (Tắm gội)

Lưu ngụ (Người xứ khác đến ở)

Quân mã (Quân đội)

Quốc chủ xuất nhập (Nhà vua ra, vào)

Nguyên bản chữ Trung Hoa của ông Châu Đạt Quan